‘सुखमा आत्तिने र दुःखमा मात्तिने हैन । नेतृत्व गर्नेले कसैको आश र त्रासमा बा“च्ने हैन ।’ चन्द्रबहादुर भट्टराई ‘भरत’ ले उर्लाबारी उद्योग वाणिज्य संघको सभाहलमा अध्यक्षको हैसियतले रोष्टममा उभिएर बोलेको अन्तिम भाषणको वाक्य हो । भदौ ११ गते भएको निर्वाचनमा प्रितम खड्गीस“ग भट्टराई ६७ मत अन्तरले हारे ।
अध्यक्षमा विजयी खड्गीले व्यापारीको हकहितका लागि काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै आफ्नो कार्यकालमा केही नयाँ काम गरेर देखाउने बताए । वाम र लोकतान्त्रिक गठबन्धन गरेर उर्लाबारीका व्यापारीहरु चुनावमा भोट माग्दै व्यपारीहरु कहाँ गएका थिए । नतिजा आइसकेको छ । अध्यक्ष, वरिष्ठ उपाध्यक्ष, वाणिज्य सचिव र दुई कार्यसमिति सदस्य सहित ५ पदमा लोकतान्त्रिक गठबन्धन विजयी भयो । बा“की पदहरुमा वाम गठबन्धनका उम्मेद्वारहरुले जिते ।
वाणिज्य संघको इतिहास हेर्ने हो भने काँग्रेसका लागि यो घाटा हो । कारण उर्लाबारीको वाणिज्य संघको धेरै वर्षसम्मको नेतृत्व काँग्रेसले लिनु र व्यापारीहरु काँग्रेस निकट बढी छन् । दुई ठूला पार्टी मिलेर बनेको कम्युनिष्ट पार्टीसँग एक्लैले भिड्नु उसका लागि कम चुनौती थिएन । अघिल्लो चुनावमा नराम्ररीले हार चाखेको काँग्रेसले यस पटक अध्यक्ष पद हत्याएरै छाडेको छ ।
व्यापारीहरुले नयाँ अनुहारलाई रुचाए, खड्गी विजयी बने । पार्टी सदस्यता वितरणको हिसाबले कम्युनिष्टको वर्चस्व रहेको उर्लाबारीमा पछिल्लो समय काँग्रेस शक्तिशाली बन्दै गएको र वामगठबन्धन अहमता र घमण्डका कारण कमजोर बन्दै गइरहेको हो भन्ने बहस ल्याइदिएको छ । एउटा चुनावलाई हेरेर कुन पार्टी बलियो र कमजोर भन्ने आ“कलन गर्न नमिले पनि यसका केही संकेतहरु चाहीँ देखिन्छन् । पंक्तिकार कुनै राजनीतिक विश्लेषक हैन । उर्लाबारीको धरातलीय यथार्थलाई केलाउन भने कोसिस गरेको छ ।
प्रदेश र केन्द्र चुनावमा वामगठबन्धनले जित्यो, स्थानीय तह चुनाव उर्लाबारीमा हार्यो । प्रसंग सुरु गरौँ अघिल्लो वर्षको सामुदायिक वनको चुनावबाट । कम्युनिष्टहरुको वर्चस्व रहेको बेतिनी सामुदायिक वनमा एकाएक काँग्रेस हाबी भयो । सचिव, सहसचिव र कोषाध्यक्षमा नेपाली काँग्रेसका उम्मेद्वारहरु विजयी भए । कम्युनिष्ट गठबन्धनका उम्मेद्वारहरु हारे ।
उर्लाबारी नगरपालिकामा वाम गठबन्धनको स्पष्ट बहुमत भएपनि कम्युनिष्ट निकटका जनप्रतिनिधिहरुले प्रभावकारी काम गर्न सकिरहेका छैनन् । उही पुरानो शैली र बानी व्यवहारका कारण उर्लाबारीका कम्युनिष्टहरुले जनमत त गुमाउदै छैनन् ?
उद्योग वाणिज्य संघको चुनाव यसको दृष्टान्त हो । सुरुबाटै पुरै प्यानल जित्ने आँकलन गरेको गठबन्धनले विपक्षीलाई सामान्य ठान्यो । व्यापारीलाई भोट खन्याउने ठाने । सो पार्टीका नेताहरु दम्भ देखाउँदै हिडे । काँग्रेसले आफ्नो भरपुर शक्ति परिचालन गरेको थियो । पार्टीका उम्मेदवारहरुलाई जिताउनका लागि काँग्रेस राम्ररी लागिपर्यो । उसले आप्mना जनप्रतिनिधिदेखि भातृसंगठनको परिचालन गर्न भ्यायो ।
काँग्रेसका बाबुछोरादेखि नातिसम्म आप्mनो पार्टीको उम्मेद्वारलाई जिताउन लागि परे । प्रचारमुखी अभियानलाई तीव्रता दिए । माहोल बनाए । माहोल बिग्रन नदिनका लागि काँग्रेस नेतृत्वले होसियारी अपनायो । यसअघिको चुनावको हारबाट गतिलो पाठ सिक्दै अन्तरघातीहरुलाई पहिचान गरेर उनीहरुलाई त्यही अनुसारको जिम्मेवारी दिँदै त्यसतर्फ ‘इन्गेज्ड’ गराइदियो ।
वाम गठबन्धन पहिलेदेखि नै चुनाव जित्नेमा ‘ओभर कन्फिडेन्ट’ देखिन्थ्यो । भातृ संगठनहरुलाई परिचालन नगरी उही ‘पुरतनवादी’ सोचाई भएका नेताहरु व्यपारी कहाँ“ भोट मागे । आप्mना जनप्रतिनिधिहरुलाई परिचालन गरेनन् । आफू निकटका व्यापारीहरुलाई भोट दिइहाल्छ, माग्नुपर्दैन भनेर टाउको गने । यस्तै प्mयाक्टरहरुले वामगठबन्धन चुक्यो ।
वाम गठबन्धनले चुनाव हार्नुको अर्को कारण भनेको ‘नया“पन’। व्यपारीहरु सधै“ परिवर्तन चाहन्छन् । उनीहरु आप्mनो समस्या कसैले सुनिदिओस् भन्छन् । व्यपार क्षेत्रमा देखिएको समस्या समाधान गरिदिनेलाई भोट दिन्छन् । दुःखमा मलहम पट्टि गरिदिने खोज्छन् । भरत भट्टराई र धर्म शाक्यलाई उनीहरुले यसअघि रुचाएकै हुन् । दुवैले संघको नेतृत्व गर्ने अवसर पाए । काम गर्न पनि खोजे । तर, कतिपय व्यापारीहरु यस्ता हुन्छन् जो नयाँ नेतृत्व रुचाउँछन् । यसअघि चुनाव हारेका खड्गीलाई यस पटक भोट दिऊँ न भन्ने ‘फ्याक्टर’ पनि खड्गीको जितको सारथी बन्यो ।
उर्लाबारीका पूर्व एमाले र एमाओवादीका केही नेता÷कार्यकर्ताहरुको हालसम्म बोलचाल छैन । उनीहरुभित्र गुट उपगुट मौलाउदै गएको छ । एकले अर्कालाई सिध्याउने खेलमा छन् उर्लाबारीका कम्युनिष्टहरु । अर्काको अस्तित्व स्वीकार नगर्ने परिपाटी, आफैँ सर्वोपारी ठान्ने, नेता÷मन्त्री चिनेको धाक लगाउने, शक्तिको पछाडि दौडने अनि आफूलाई नेता हुँ भन्दै हिड्ने तर जनताको काम नगरिदिने एउटा जमात छ उर्लाबारीका कम्युनिष्टहरुमा छ । जुन खिल बनेर उनीहरुस“ग बसेको छ । यसमा उनीहरुको ध्यान गएको देखिदैन ।
उर्लाबारीका वामपन्थीहरु आश्वासन बढी दिने खालका छन् । केही नेता राम्रा पनि छन् । काँग्रेसका नेताकहाँ कोही गयो भने तत्काललै पहलकदमी गरिदिन्छन् । उनीहरु बढी ‘रेस्पोन्सिप’ छन् । यो प्mयाक्टरले पनि वाणिज्य संघमा काँग्रेसले अध्यक्ष पद हत्यायो ।
उर्लाबारीमा त्यही पुराना नेता, घ्याङ्लो व्यवहार, गफ बढी काम कम, खुट्टा तान्ने प्रवृत्ति, सबै नेता हुन खोज्ने परिपाटी र वामपन्थीहरुको व्यक्तिगत स्वार्थका कारण पनि उनीहरुले जनमत गुमाउदै गएका छन् । उर्लाबारीबाट निर्वाचित भएकै जनप्रतिनिधिहरु स्वयम् यहा“का नेताहरुलाई मान्दैनन् । उही पुरानो बानी, काम पर्दा मात्र युवाहरुलाई सम्झने अरुबेला वास्ता नगर्ने परिपाटी उर्लाबारीका कम्युनिष्ट नेताहरुमा छ । वाणिज्य संघमा वामगठबन्धनको स्पष्ट बहुमत देखिएपनि मुख्य पद नै हारेपछि त्यसको कुनै अर्थ राख्दैन ।
र अन्त्यमा,उर्लाबारीमा हुने सामाजिक संघसंस्थाका चुनावमा राजनीतिक दलहरुले प्यानल खडा गरेपनि चुनावमा व्यक्ति ‘प्mयाक्टर’का कारण जित्ने गरेको पाइएको छ । वाणिज्य संघको यो पटकको चुनावमा वामगठबन्धनका डिल्ली खतिवडाले सार्वधिक मत ल्याए । उनले पाएको उक्त भोट पार्टीका व्यपारीहरुको मात्र होइन । विपक्षी दलहरुका व्यपारीहरुस“गको राम्रो सम्बन्ध, नेतृत्वमा हुने गुण, सबैसँग तालमेल गर्न सक्ने क्षमताका कारण खतिवडाले धेरै मत पाए । काँग्रेसबाट महासचिवमा उठेका हेमराज गुरुङले पाएको मतलाई पनि कम आँक्न मिल्दैन । छोटो समयमा धेरैको मनमस्तिष्कमा पर्न सफल गुरुङ चुनाव हारेपनि अर्को पटक उनी शक्तिशाली उम्मेद्वार बन्ने निश्चित छ ।
उर्लाबारीमा काँग्रेसमा एक÷दुई जना राम्रा नेता भए पनि अन्यको हलचल पनि वामपन्थी नेताहरुकै जस्तो परिपाटी ज्यादा छ । आलाका“चाहरुलाई पार्टी नेतृत्व सुम्पिने होडबाजी पनि छ । काँग्रेसको सिद्धान्त नबुभ्mने, राजनीतिक अपरिपक्वता, हाहाहुहु, हुलदुंगा गर्ने तत्वहरु पनि उर्लाबारीको काँग्रेसमा बढ्दै गएको देखिन्छ । वामगठबन्धनमा कुशल संगठककको अभाव खड्किएको छ भने काँग्रेसमा वैचारिक कार्यकर्ताको अभाव देखिएको छ ।
२०७५ भदौ १४ गतेको निगरानी दैनिकमा प्रकाशित